ช้างกับสถาบันชาติ

ช้างกับสถาบันชาติ

ขุนสามชนเจ้าเมืองฉอด
มาท่เมืองตากพ่อกูไปรบ
ขุนสามชนหัวซ่ายขุนสามชนขับมาหัว
ขวา ขุนสาม
ชนเกลื่อน เข้าไพร่ฟ้าหน้าใส พ่อก็หนี
ญญ่ายพายจแจ้ -
(น กู) บ่หนี กูขี่ช้างแบกพลกูขับ
เข้าก่อนพ่อกู กูต่อ
(ช้า) งด้วยขุนสามชน ตนกูพุ่งช้างขุนสามชน
ตัวชื่อ มาส เมืองแพ้ ขุนสามชนพ่าย หนี

ครั้นสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี หลักฐานจากบันทึกและร่องรอยต่าง ๆ เป็นประจักษ์พยานที่ช่วยยืนยันว่าไม่เพียงประเทศไทยเท่านั้น แต่ทั่วทั้งภูมิภาคเอเซียอาคเนย์แห่งนี้ "ช้าง" เป็นสัตว์ที่มีความสำคัญ และถูกยกย่อง ให้อยู่เหนือสัตว์ทั้งมวล ดังนั้นจะเห็นได้จากประเพณีถวาย ช้างที่มีลักษณะพิเศษคือ "ช้างเผือก" เพื่อเป็นการแสดงการยอมรับในพระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์ บรรดารัฐน้อยใหญ่ที่ขึ้นต่อพระราชอาณาจักร จะส่ง "ช้างเผือก" เป็นราชบรรณาการ ไม่เพียงเท่านั้น คูคลองบางแห่งในอยุธยาเช่น คลองสระบัว ถูกขุดขึ้นมาเพื่อเป็นเส้นทางคมนาคมสำหรับเจ้านาย หรือพระมหากษัตริย์ เสด็จไปทำพิธีคล้องช้างที่เพนียดได้สะดวก เพนียดคล้องช้างยังเป็นสถานที่สำคัญในการต้อนรับราชอาคันตุกะ และแขกเมืองเพื่อแสดงถึงแสนยานุภาพของพระมหากษัตริย์ ในพระบรมมหาราชวังก็มีโรงช้างต้นอยู่หลายโรง เพราะในบางเวลาพระมหากษัตริย์จะเสด็จประทับช้างเผือกออกแสดงพระองค์ให้อาณา ประชาราษฏร์เฝ้าถวายบังคม หรือเสด็จไปทำพิธีกรรม ทางศาสนา